شروع به انطباع آن نمودند . » « 1 » شمارهء سوم روزنامه تبريز به تاريخ 25 محرم 1297 و شمارهء 25 سال سوم آن به تاريخ 28 شعبان ( 1299 ه . ق ) منتشر شده است . » « 2 » علت اساسى تعطيل روزنامهء تبريز مطالب و مندرجات مترقى آن بود ، در اين روزنامه براى نخستين‌بار از لزوم عدم وابستگى روزنامه به دولت ، سخن به ميان آمده است و با كمال صراحت نوشته شده است كه « ترس و طمع ، حب و بغض و اغراض نفسانى شخصى و دولتى ، روزنامه‌نگار را مجبور مىكند كه بر خلاف واقع خبر دهد و با دروغ و افترا ، خوب را به لباس بد ، و بد را به لباس خوب ادا نمايد . . . » « 3 » و « تملق بزرگان و دولتمردان » را هدف قرار دهد . مسلما اين طرز برداشت روزنامهء تبريز و صراحت و صداقت او سبب گرديد كه براى سوّمين‌بار به تعطيل كشانده شود . براى آشنايى خوانندگان با طرز فكر نويسندگان اين روزنامه ، مقاله زير را تحت عنوان « وضع و فايدهء روزنامه » كه قبل از استقرار مشروطيت به رشتهء تحرير درآمده است عينا نقل مىكنيم : « مىخواهيم بدانيم كه وضع روزنامه براى چيست ؟ و انتشار آن در اقطار و اكناف چه فايدهء دارد ؟ روزنامه در حقيقت آينه و عكس و وضع و بناى مملكت است ، كه همه حالات و واقعات مملكت را به آن آينه توان ديد . اصل وضع روزنامه براى اينست كه عمل نيك و شر كردار و رفتار هركسى واضح شود و در صفحهء زمين انتشار يابد تا مردم از استماع و اطلاع آن در آثار خير ، به خيرات و مبرّات شايق شوند . . . در اين صورت محض خيرخواهى ملت و دولت بر روزنامه‌نگار لازم است بىملاحظه و ترس با كمال آسودگى ، حقيقت كارها را از خوب و بد بىتغيير و تلبيس در روزنامه شرح دهد ، تا آنان كه مستحق تمجيدند ، خوشدل و سرافراز شوند و آنان كه مستوجب لوم و توبيخند ، نادم و پشيمان گردند و عبرت گيرند . - مىخواهيم بدانيم كه معنى آزادى اخبارنويس چيست ؟ آزادى روزنامه‌نگار اينست كه ترس و طمع و حبّ و بغض ، او را مجبور نكند كه به خلاف واقع خبر دهد و نوشتجات خود را تابع رأى مردم نكند و او را محبت مال و منال ، اسير و بندهء اغراض نفسانى ننمايد ، تا بتواند به آزادى ، بيان واقع و حقيقت كند ، آزادى به اين نيست كه هركس هرچه بخواهد راست يا دروغ درج نمايد و از جانب عقلا و كارگزاران ممنوع نباشد ، اين قسم آزادى كه مىتواند مستلزم اضرار و ايذاء غير باشد ، در

--> ( 1 ) . محمد حسنخان اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، ج 4 ، ص 361 . ( 2 ) . تاريخ جرايد و مجلات ايران ، محمد صدر هاشمى ، انتشارات ناهيد اصفهان 1328 ، ج 2 ، ص 100 ( به نقل از فهرست جرايد تربيت ) . ( 3 ) . روزنامه تبريز ، شماره سوم 25 محرم 1297 ه . ق .